و همچنين اندر منفصل - كه : چون گوئى « 1 » اين شمار : يا طاق است » اگر « 2 » لفظ يا نبودى اين مقدم ، قضيّه « 3 » بودى ، و يا جفت است اگر لفظ يا نبودى ، اين تالى ، قضيّه بودى . پس اين يكى فرقست ميان مقدم - و تالى ؛ و ميان موضوع - و محمول . و ديگر فرق آنست كه : گوئى آنجا كه « 4 » : موضوع - و محمول بود ، كه « 5 » موضوع محمول است ، - يا نيست . چنان كه گوئى : زيد زنده است ، يا « 6 » نيست ؛ و نگوئى « 7 » آنجا كه مقدم - و تالى بود ، كه مقدم « 8 » تالى است ، - يا نيست ؛ و ليكن : ميان مقدم - و تالى متصل ، و مقدم « 9 » - و تالى منفصل دو « 10 » فرق است :

--> ( 1 ) - جاى « و لفظ جواب » تا « چون گوئى » در نسخهء « آ » سفيد است اگر آفتاب بر آيد بدر آمدن لفظ اگر اين سخن نه راست باشد و نه دروغ و همچنين لفظ جواب تالى را از قضيه بودن بيرون برده است زيرا كه چون گوئى آنگاه روز بود بدر آمدن لفظ آنگاه اين سخن نه راست الخ - ن . ( 2 ) - چون - كب . ( 3 ) - قضيه مقدّم - ه - كب . ( 4 ) - بى : و - ك ، - و ديگر فرقست الخ - آ ، - و ديگر فرق آنست كه آنجا - د - ( 5 ) - بى : كه - ط ، - بود گوئى كه - خ ل ، - بود گوئى - كب ، - و فرق ديگر آنست كه در موضوع و محمول گوئى - ن . ( 6 ) - زيد زيدست يا - د ، - مردم زنده يا زنده - ن . ( 7 ) - يا نه و بگوئى الخ - ه - يا نيست و بگوئى الخ - ل ، يا نيست و نگوئى الخ - كب - ( 8 ) - بى كه - آ ، - تالى است كه الخ - كب ، - تالى بود كه مقدّم و - ق . ( 9 ) - بى : و مقدم - ق - م - ك - ل ه - آ . ( 10 ) - بى : دو - ط - ه - ق - آ .